Rast roert in politieke en religieuze oersoep
21 12 06 - 00:00Kunstenaars, musici en schrijvers uit heel Turkije bezoeken een progressief, cultureel festival in Sivas. Tienduizend moslimfundamentalisten protesteren. De zaak loopt uit de hand en politie noch leger grijpen in.
Jean van LingenVijfendertig festivalgangers komen uiteindelijk om in een aangestoken hotelbrand. Dit waargebeurde drama is het uitgangspunt van een voorstelling over cultuurbotsingen, intolerantie en verwerken.
Uit welke politieke en religieuze ‘oersoep’ ontstond deze fatale aaneenschakeling van gebeurtenissen? Zes mensen op het podium zoeken een antwoord. Een Nederlander en een Turkse staan model voor Europa en Turkije. Als koppel proberen ze hun multiculturele relatie vorm te geven. Als allegorie staan ze voor de moeizame toenaderingspogingen tussen het oude continent en het oosterse land.
Moslimfundamentalisten
De Europeaan staat zijn Turkse vriendin bij als zij meeloopt in een herdenkingsmars in Sivas. Haar zusje is een van de omgekomen festivalslachtoffers. Het drama voltrok zich in 1993 maar leeft nog steeds onder de Turkse bevolking. “Een groot deel van mijn leven is in vuur opgegaan in dat hotel”, vertelt een danslerares die vier jonge studenten verloor.
De Europeaan is onder de indruk maar voelt zich niet op zijn gemak. Mensen langs de weg protesteren tegen de mars: “Voor het eerst van mijn leven zie ik moslimfundamentalisten op enkele meters afstand.”
Aziz Nesin
De ironie wil dat het cultureel festival in Sivas genoemd is naar Pir Sultan Abdal. Deze 16e eeuwse vrijheidsdichter en mysticus moest zijn kritiek op de Ottomaanse heersers met de dood bekopen. Op het vierde festival in 1993 is de schrijver Aziz Nesin eregast. Enkele dagen ervoor liet hij een aantal passages uit ‘De Duivelsverzen’ van Salman Rushdie vertalen.
In een van de passages bijvoorbeeld hadden prostituees de namen van Mohammed’s vrouwen. De vertaling is aanleiding voor protest van conservatieve moslims. Een groep van vijfhonderd demonstranten groeit aan tot tienduizend. Ze bekogelen het hotel waar de festivalgasten verblijven met stenen en steken het in brand. De politie en brandweer kijken toe.
Moslimcultuur
De Europeaan is verrast als hij met de herdenkingsstoet bij het hotel aankomt. De benedenverdieping is nu een kebabzaak: “Over tact gesproken.” Hij heeft toch al moeite met de manier waarop ze in Turkije met dingen omgaan. Ook zijn vriendin volgt hij niet helemaal. “Wil je met mij in bed kruipen, dan moet je met de hele moslimcultuur in bed kruipen,” deelt ze hem mee. Bovendien heeft ze wisselende stemmingen.
Hij begrijpt haar verdriet maar ‘zolang zij de pijn voelt, is het alsof haar zus nog leeft.’ Zij heeft moeite met zijn ‘Europees egocentrisme’ en vindt Europeanen te accuraat, te stipt. “Er is zelfs een Europese richtlijn voor de kromming van bananen”, schampert ze. De herdenking wordt uiteindelijk de testcase voor hun relatie.
Verdeeldheid
Op het toneel becommentariëren twee mannen en twee vrouwen het stel en hun situatie. Ze vervullen verschillende rollen. Afwisselend zijn ze nabestaande, overlevende, Aziz Nesin of conservatief. Dit maakt de verder nogal statische mis-en-scène wat levendiger.
Mooi bedacht is het roestige, stalen frame midden op het toneel. Door de belichting geeft het een rasterpatroon op een scherm met een foto van Turkse heuvels. Een teken van onvrijheid en verdeeldheid.
Sivasdrama
De thema’s sluiten goed aan op de actualiteit. Cultuurbotsingen, intolerantie en Turkije’s gespletenheid staan centraal. De link van het Sivasdrama naar de Armeense kwestie is snel gelegd. De commentaarstemmen komen zo nu en dan met wat feitjes voor de minder geïnformeerde toeschouwer. Na afloop van de boeiende en interessante voorstelling deelt een man vijfendertig rozen uit.
‘Sivas’ door Rast
Speellijst: Rast
Gepubliceerd op Theatercentraal
Trackback link:Zet Javascript aan om een Trackback URL te genereren