Gevangen in de eindeloze tijd
04 04 07 - 00:00De setting zegt ‘Gent’, ‘begin twintigste eeuw’ en ‘uitbuiting’. Maar het nieuwe stuk ‘Maeterlinck’ van TA en NT Gent gaat over de mens als nietig wezen. Niets ontsnapt aan de tijd. De dood is voortdurend aanwezig, wat rest zijn sprankjes van de ziel. Regisseur Marthaler maakt dat met tergende middelen duidelijk.
‘Gezondheidstraat’ luidt de naam op de rode bakstenen gevel. Het is een straat in Gent. Maar wat er achter die gevel gebeurt, is allesbehalve gezond.
Kortsluiting
In een treurige, vervallen fabriekshal zit een groep meiden achter elektrische naaimachines. Ze dragen veterlaarsjes en vrolijk bedrukte jurken. De machines zoemen, en stikken keer op keer hetzelfde stukje stof.
De lange werktafel staat in een opengebroken tegelvloer en chefs slaan hen vanuit de hoogte gade. Op de grond liggen plassen water. Als een naaister ruzie krijgt met haar lap stof onder de machine, ontstaat kortsluiting. Met een klap slaat ze tegen de grond. Niemand doet iets.
Drama
“Stofhandelaren maken lange dagen, ze hebben een grote verantwoordelijkheid voor het bedrijf”, zegt een van de meisjes murw. “Ze hebben nooit voor iets anders tijd dan voor stoffen. Ze zien hun kinderen nooit.” De chefs verdwijnen en de naaisters gaan tot laat door.
‘Maeterlinck’ is een arbeidersdrama, maar gaat eigenlijk over ‘de mens’. Net zoals in NT Gents ‘Sentimenti’ wordt het kleine met het grote verbonden. Die muziektheatervoorstelling was een mijnwerkersdrama dat ging over ‘het grote gevoel’. “Liefhebben”, droomt een naaister, “is de zin voor het lelijke verliezen.” “Sommige gedachten vallen onze ziel van achteren aan”, zegt een ander cynisch in het Frans.
Beklemmend
De spaarzame maar dichterlijke tekst klinkt bevreemdend uit de monden van de naaisters. Het zijn Maeterlincks diepe waarheden, in het Frans. Boven het decor, op een display, is het verhaal in het Nederlands te volgen. Helaas niet altijd even consequent. Maar betekenis, in de vorm van woorden, is niet de grootste pijler van deze voorstelling.
‘Maeterlinck’ moet het hebben van symboliek en sfeer, weergegeven door het eeuwige koppel tijd en melancholie. Marthaler speelt op beklemmende wijze met die tijd. Hij laat toeschouwers de sleur en het ongemak van zowel de arbeidsters als de opzichters voelen.
De grote klok in de fabriek staat op zeventien over acht, het moment dat de voorstelling aanvangt. Na afloop is het nog steeds zeventien over acht.
Lamlendigheid
Het decor, dat het werk is van Anna Viebrock, maakt indruk. De muurverf bladdert in de kille fabriekshal en de hoge ramen zijn dichtgetimmerd. Vanuit een vierkant gat hangen fel schijnende fabriekslampen.
Maar niet alleen de arbeidsters zijn hier ongelukkig. Zowel zij als hun chefs bewegen zich traag, als marionetten. De lamlendigheid straalt van het toneel. Het toont de mens gevangen in zijn leefomgeving en de machteloosheid die daarbij hoort.
Melancholie
‘Maeterlinck’ is al de derde gezamenlijke productie van Toneelgroep Amsterdam en NT Gent sinds maart 2006. ‘Opening Night’ en ‘Oresteia’ gingen aan dit stuk vooraf. De befaamde Zwitserse regisseur Christoph Marthaler grasduinde voor inspiratie in het leven en werk van Maurice Maeterlinck.
Deze Gentenaar was wereldwijd bekend om zijn poëzie en toneelstukken. Alleen in Gent zelf, de bakermat van de Vlaamse arbeidersbeweging, sloeg zijn werk niet aan. Hij schreef namelijk in het Frans, de taal van de bourgeoisie.
Marthaler herschept dat oeuvre veelal middels herhaling, zowel op micro- als op macroniveau. In taal, maar ook in zang. In repeterende bewegingen, de vicieuze cirkel van het leven. De melancholie klinkt eruit op, in Maeterlincks tekst, maar vooral in de zang en muziek.
Prachtige solo
De opzichters en naaisters zingen eensgezind en uit volle borst Vlaamse volksliedjes met een hoog poep- en piesgehalte. Bendix Dethleffsen begeleidt ze op een eenvoudige, bruine piano. Dan volgt een prachtige solo van de sopraan Rosemary Hardymet de titel ‘De meisjes met de blinddoek tasten hun levenslot af’. Het contrast mist zijn uitwerking niet.
Toch trekt niet iedere toeschouwer dit. Een hartelijk gelach klinkt uit de zaal als het stuk is beland bij de woorden “Ik wou dat deze avond voorbij was”. Een moment van herkenning. En voor sommigen een nieuw signaal om op te stappen. Tijd is een krachtig communicatiemiddel.
Gezien:
‘Maeterlinck’, Toneelgroep Amsterdam en NT Gent
4 april 2007,Stadsschouwburg Amsterdam
De voorstelling is tot 20 april te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam. Speellijst: Toneelgroep Amsterdam
Foto: Phile Deprez. Gepubliceerd op TheaterCentraal.nl
Trackback link:Zet Javascript aan om een Trackback URL te genereren