« Bedrijfsjournalistiek… | Home | Moraal heeft biologis… »

Je komt overal jezelf tegen

08 01 09 - 20:33
Langdurig – of misschien wel voor altijd – naar het buitenland. Geweldig! Spannend! Stoer! Tot de onvermijdelijke man met de hamer langskomt. Heimwee heb je. Naar je vrienden, je eigen bed. En je wilt nu eindelijk wel eens een gesprek dat iets dieper gaat ‘ Hello, what is your name?’

Gepubliceerd in Viva

Nogmaals gooi ik de metale hendel om. Nee, weer geen stromend water vanochtend. Geïrriteerd slof ik naar de ton met regenwater. Een knalgeel plastic bakje dobbert uitnodigend in het rond. Tien seconden later laat ik het koude water over mijn ineengekrompen rug lopen.

Later die ochtend sta ik bijna twee uur in de rij voor een buskaartje. Zweetpareltjes op mijn voorhoofd en lood in de benen. De vieze, verfomfaaide geldbiljetten in mijn hand. Eindelijk kijk ik in het chagrijnige gezicht van de verkoper. “Uitverkocht!” snauwt hij me in het Vietnamees toe. Maar dat geldt niet voor de arme sloebers achter mij.

Na vier jaar ontberingen in het buitenland, sta ik gelukkig weer onder warm, Nederlands douchewater. Voor een busrit hoef ik alleen maar m’n strippenkaart in de stempelautomaat te stoppen. En de achterblijvers die roepen dat ik hier niets gemist heb, vergeten al die werkelijk belangrijke zaken in een mensenleven. Ik herkende mijn eigen nichtjes amper toen ik ze weer zag.

Tegenvaller
Cijfers van het CBS laten zien dat het aantal Nederlandse vrouwen dat na langere tijd terugkeert vanuit het buitenland sinds vorig jaar weer stijgt. Oost west, thuis best? Volgens Rosa Koelemeijer, auteur van ‘Hollandse bergen’, valt leven buiten onze grenzen niet mee. Wijzer en een illusie armer door haar eigen exotisch avontuur besloot ze te kijken hoe andere Nederlanders het doen in het buitenland.

Haar boek dat dit voorjaar uitkwam, is daarvan een verslag en, het blijkt écht niet mee te vallen. Van de 42 geïnterviewde landgenoten hebben er maar zeven echte, lokale vrienden waarmee ze wel eens de kroeg induiken. En nauwelijks de helft spreekt de taal van het gastland. “In het begin gaan ze nog wel naar de dorpsfeesten maar daar blijven de gesprekken dan op groenten-en-jamniveau hangen. Het contact is toch anders dan met mensen in je oorspronkelijke omgeving”, zegt Rosa.

Doorslaan
Saskia Zimmermann, psychologe en met haar kinderen wonend in Zuid-Frankrijk beaamt dat het soms overleven is in het buitenland. Zij begeleidt Nederlanders die emigreren en daarbij op problemen stuiten. “Het heeft erg met de planning te maken. Hoe lang blijf je weg of wil je überhaupt niet meer terugkomen?

Mensen denken in één jaar de taal te leren en zich in twee jaar thuis te voelen, maar dat duurt zeker vijf en tien jaar. De eerste drie jaar zijn het moeilijkst. In deze heimweefase kan de weegschaal naar beide kanten doorslaan. Als je dan naar Nederland terugkeert is er vaak sprake van opluchting. De tijd tussen aankomen op een nieuwe bestemming en ‘thuis zijn’ is een soort niemandsland: je deed je oude kleren uit maar hebt nog geen nieuwe. Je staat in je hemd.”

Assertief
Rieke (39) begon haar buitenlandavontuur in Australië. De bedoeling was een jaar weg te blijven. “Ik dacht, ik moet dit gewoon proberen en als het leuk is dan haal ik het jaar. Is er niets aan, dan sta ik over drie weken jankend weer op Schiphol.” Ze maakte het jaar vol. “Ook om mezelf te bewijzen dat ik het kon. Ik kwam heel assertief terug, m’n moeder schrok ervan. Ik durfde ineens alles te vragen, iedereen aan te spreken.” De ervaring smaakte naar meer en Rieke werd reisbegeleidster. Vooral het onderweg zijn vond ze uiteindelijk vermoeiend. Het leven uit een tas.

Maar ook toen ze een jaar als managementassistente in Korea werkte en op één plek woonde, wende niet alles. “Het gaat toch om wat je kent, hier weet je wat er in de supermarkten ligt. Hier zijn voorzieningen die andere landen niet altijd kennen zoals goede sportscholen, sauna’s en fietspaden. En het heeft me een half jaar gekost om in Korea een terrasje te vinden. Als je ergens langer bent, gaat het gevoel op een andere plek te zijn, iets nieuws te ontdekken ook voorbij.”

Op tournee
Volgens Rieke heeft Nederland genoeg te bieden. Ze voelt zich er prettig. “Zaken zijn hier goed geregeld, dat valt op als je terugkomt. Openbaar vervoer, de zorg. En ik ken de Nederlandse maatschappij op m’n broekzak, dat is makkelijk. In Amsterdam voel ik me op m’n gemak omdat het vertrouwd is. In buitenlandse steden blijf ik alert. Alsof er ieder moment iets onverwachts of onprettigs zou kunnen gebeuren.

Als ik voor een korte periode in Nederland was, ging ik op tournee, bij vrienden langs. Dan trok ik dus met m’n rugzak door eigen land. Dat miste ik wel, ver van huis, de gezelligheid en kneuterigheid. Gezelligheid vind je natuurlijk ook in het buitenland maar die is overgoten met een exotisch sausje.

Passie volgen
Als puntje bij paaltje komt, weet ik toch het best wat ik aan mijn Nederlandse vrienden heb. Vriendschappen met hen gaan het langst mee, tenminste, voor mij. Ik hoef niet de halve wereld af te reizen om ze te zien. Ik heb nu een vaste baan en een huis gekocht in een super Hollands stadje, Culemborg.”

“Nederlanders vertrekken vaak naar het buitenland omdat ze onrustig zijn of het contact met zichzelf kwijtraakten”, weet Saskia Zimmermann. “Ze zoeken een leven dat beter past, maar weten niet hoe dat in eigen land voor elkaar te krijgen. Het tempo in Nederland ligt hoog, normen en waarden veranderen en de ontevredenheid neemt toe. Deze mensen willen zichzelf daarvan bevrijden en hun passie volgen.

De fout die ze daarbij soms maken, is denken daar met een schone lei te beginnen. En hopen dat onder die fruitbomen met een mooie ondergaande zon alles wel goed komt. Maar dan loop je op een nieuwe bestemming onherroepelijk tegen jezelf aan.” Volgens Saskia is het heel belangrijk om te weten waarom je weg wilt, “anders slaat de twijfel toe als je moeder op het vliegveld in tranen uitbarst.”

Paranoia
Na een jaar Australië vond Lou (30) haar draai niet meer in Nederland en ze vertrok voor vijf maanden naar een kibboets in Israël. Daarna begon ze aan een studie culturele antropologie waarvoor ze ook in het buitenland vertoefde. “Reizen was een soort ideaalbeeld, het gaf status. En ik deed er net zo hard aan mee in het begin.

Maar het moest steeds gekker. Alleen met een reis naar Antarctica had je bij wijze van spreken nog een leuk verhaal. Het is net alsof westerlingen de boel nog moeten koloniseren, maar dan als reiziger. Je maakt indruk als je op een plek bent geweest waar nog geen enkele reiziger je voor ging.” Toch pakte Lou opnieuw haar spullen en ze vertrok naar Senegal voor haar afstudeeronderzoek. “De armoede maakte indruk en ik vroeg me af of de Senegalezen cadeautjes of geld van me verwachtten.”

Ze wijdde haar onderzoek aan het contact tussen toeristen en de lokale bevolking. “Dat was heel moeilijk. Ik werd zelfs een beetje paranoia. Vierenhalf maand woonde ik bij een familie, in een dorp dat helemaal leefde van het toerisme. Zij zagen mij ook als toerist. Vierenhalf maand op een mensenleven is natuurlijk niets om dat anders te gaan zien. Wat er met toeristen gebeurde, betrok ik op mezelf.

Poot uitdraaien
Ik vroeg de zoon des huizes eens een radio voor me mee te nemen uit de stad. Toen hij terug kwam, noemde hij een prijs die hoger was dan ik had verwacht. Ik betaalde hem en hoorde later dat de werkelijke prijs veel lager lag. Het was dubbel. Soms waardeerde ik de listen wel waarmee die jongens Club Med toeristen een poot uitdraaiden. Maar ze gingen ook wel eens te ver. Op een gegeven moment wist ik niet meer wat mijn eigen vooroordelen waren en verloor ik m’n zelfbeeld. Ik miste iemand om hierover te sparren.

Iedere dag moest ik weer nadenken over wat hoorde en niet hoorde. Ging ik naar de markt om vis te halen, mocht ik niet vergeten dan eens wat bij de een te kopen en dan weer bij de ander. Anders kreeg je geheid bonje. Ik leerde dat vriendschappen daar anders in elkaar zitten en wist niet op wie ik kon rekenen. Ik had een vriendje dat gelukkig kritisch was en me ook gewoon vroeg wat ik in godsnaam kwam doen. Hij vroeg me niet om geld maar ik vertrouwde hem nooit voor honderd procent.

Goeie blanke
Toen ik weer in Nederland was, voelde ik vooral opluchting. Weg spanning, weg stress. Weer genieten van seizoenswisselingen en mensen om me heen die mij al lang kennen en weten hoe ik in elkaar zit. Ik hoef niet meer te bewijzen dat ik een ‘goeie blanke’ ben. Inmiddels heb ik laten zien dat ik dat niet ben. Ik heb geen contact meer met de mensen uit het dorp, heb ze bevestigd in hun vooroordeel. In het begin belde ik nog wel eens of ik stuurde geld. Maar het contact stond me tegen, het waren iedere keer dezelfde oppervlakkige gesprekken. Dat lag natuurlijk ook aan mijn verwachtingspatroon.”

Saskia Zimmermann ziet regelmatig dat haar ‘patiënten’ in een identiteitscrisis raken. Ze hebben niet meer de status die ze in hun oude vriendenclub of werkkring hadden. “Vriendschappen opbouwen duurt jaren, daar vergissen mensen zich in. Je moet zelf flink investeren, niemand zit op je te wachten. Buitenlanders hebben een plat, eenzijdig beeld van je. Je referentiekader gaat eraan en dat maakt eenzaam.” Rosa Koelemeijer zag Nederlanders bij elkaar kruipen. “Ze missen aansluiting bij de lokale bevolking. Mensen zoeken gelijkgestemden met dezelfde gewoontes.”

Buitenlandse vriendjes
“Ik woonde in Buenos Aires maar het was moeilijk om er vrienden te maken. Je komt er bijna niet tussen.” Tessa (31) gaf drie jaar geleden de brui aan haar baan en tienjarige relatie. Ze ging reizen en werkte als reisbegeleidster in Midden- en Zuid-Amerika. De buitenlandse vriendjes volgden vanzelf. Ze leerde een Argentijn kennen en woonde een tijdje in Buenos Aires. “Ik ging er eigenlijk vanzelfsprekend van uit dat ik in het land van mijn lief zou gaan wonen. En dat heeft nadelen.

Het was bijvoorbeeld moeilijk om werk te vinden. Daarnaast spreek ik wel Spaans maar ik ben geen ‘native speaker’. Als we ruzie hadden, werd ik emotioneel en daardoor kwam ik niet goed uit mijn woorden. Heel frustrerend. Hij begreep me dan niet, maar misschien wilde hij me wel gewoon niet begrijpen. Cultuurverschillen, ze geven een leuke dimensie aan je relatie, maar kunnen ook een barrière zijn. Communiceren is soms vermoeiend, zeker als het om gevoelens en opvattingen gaat. En enig machismo was hem niet vreemd. Hij vond het maar niks als ik zonder hem ging stappen en dat heb ik ook niet gedaan. Maar we hebben er wel flink ruzie over gemaakt.

Kakkerlakken
We gingen een keer naar een barbecue van zijn werk. Ik raakte aan de praat met de man van een vrouwelijke collega van hem. Dat nam hij me niet in dank af. Zijn familie was ook nog eens arm. En daar kwam ik dan met mijn euro’s op de bank. Ik voelde me soms bezwaard om kleding te kopen of uit eten te gaan. Daarnaast was het moeilijk om woonruimte te vinden in de stad, dus woonden we bij zijn tante in.

Het huis was klein, had weinig lichtinval, veel kakkerlakken en geen warm water. Onze ruzies bewaarden we voor als zijn tante de deur uit was.” Volgens Tessa begrijpen Nederlandse mannen beter dat vrouwen er een eigen vriendenkring op na houden en hun vrijheid nodig hebben. Ze is blij met haar nieuwe vriend Alwin, een Nederlander. “We hebben maar een half woord nodig. “En geen afstanden meer overbruggen voor de liefde, geweldig!”

“Pas als je zelf onthecht bent, kun je losser en onafhankelijker in een nieuwe, buitenlandse relatie staan.” Saskia benadrukt dat je de motivatie om in een ander land te blijven uit jezelf moet halen en niet uit een relatie. Mensen merken pas in het buitenland hoe verbonden ze zijn met hun eigen cultuur, zegt zij. “Het zit hem niet in de grote dingen maar in die honderdduizend kleine. De ongeschreven regels bijvoorbeeld, die ver weg anders zijn.”

cultuurbarrières
Ze merkt op dat veel vrouwen behoefte hebben aan diepgaande contacten. Dat heeft tijd nodig. Je moet de taal leren en cultuurbarrières overwinnen. Daarom zijn ze terug in Nederland vaak weer snel op hun plek, duiken gelijk dat sociale netwerk weer in. Dat is wat ze nodig hebben.” Saskia denkt dat het goed is om zeker in het begin contact te hebben met lotgenoten. “Alles wat je in Nederland had, heb je niet meer. Je staat half buiten de maatschappij. Maar als je wilt aarden in het buitenland zul je écht contact moeten maken met de lokale bevolking.”

Rieke en ik nemen samen de trein vanuit Culemborg naar Utrecht. We halen herinneringen op aan onze langdurige busreizen in Midden-Amerika. “Dat gestuiter op die harde banken. En de klapramen waren altijd lam, als er al glas in zat.” We kijken om ons heen en onwillekeurig maken we een vergelijking. Ik denk aan mijn vriendin Stephanie, ook net terug na een jaar buitenland. Zij wist me laatst te vertellen: “Mensen zijn van nature lui, ze gaan voor comfort en gemak. En voor dat wat ze kennen.” Haar inzicht kwam me ongemakkelijk bekend voor.

Hoe leuk, interessant en leerzaam ‘het buitenland’ ook was, de herinnering aan mijn warme bed thuis bleef. Een soort nestgevoel. De steekwoorden van de andere remigrantes stellen me gerust; kneuterigheid, vrienden aan wie je niets hoeft uit te leggen, vertrouwdheid...wortels. Niets om me voor te schamen.


Viva, no.33, augustus 2007




Gebruikte Tags: avontuur, barrière, buitenland, cbs, cijfers, communicatie, communiceren, cultuur, cultuurverschillen, emigratie, emigreren, gewoonten, heimwee, identiteit, identiteitscrisis, immigratie, integratie, integreren, jolanda_breur, nederland, nederlanders, psycholoog, reis, reizen, rosa_koelemeijer, saskia_zimmermann, taal, terugkeer, terugkeren, thuisland, vrienden