Hoe meer goden, hoe leuker
03 08 09 - 20:12Beeldend kunstenaar Rinke Nijburg is ongeneeslijk religieus, maar wordt er ‘soms niet goed van’ dat religie zijn werk domineert. Hij gaat haar een schutkleur geven. ‘Ik wil het altijd weer anders.’
Veel gereisd heeft hij niet. Maar als hij gaat, wordt het India, China of Japan. Landen met culturen waarvan hij symbolen in zijn werk gebruikt. Verrassend, voor een beeldend kunstenaar uit de Biblebelt. ‘Toen ik veel met het christendom bezig was, vond ik het bedreigend om me in andere culturen te verdiepen. Alsof ik dan met valse goden bezig zou zijn’, onhult Rinke Nijburg (1964) in zijn Arnhemse atelier.
Vage God
Inmiddels put hij voor werk en geestelijk voedsel vrijelijk uit verschillende religies. Zijn motto: hoe meer goden, hoe leuker. ‘De goden zijn allemaal verschijningen van een en hetzelfde.’Die verschijningsvormen zijn volgens Nijburg projecties van de mens zelf. ‘Je kunt daarom het beeld van God zo vaag mogelijk houden, maar Hem om dezelfde reden kleding aantrekken en een baard geven.’
Rare types
Het creëren kreeg de kunstenaar met de paplepel ingegoten. Zijn vader was docent handenarbeid en tekenen op een middelbare school in Barneveld. De cultuur in zijn geboortedorp Lunteren was stijfjes, zegt hij. En dat brak hem op tijdens zijn eerste jaar Vrije Kunsten aan de kunstacademie, alhoewel zijn ouders niet streng religieus waren. ‘Er liepen rare types met vreemde fantasieën rond, die van het geloof niets moesten hebben. Ik trok dat niet omdat ik het niet begreep.’ Maar Nijburg werd ouder, wijzer en rondde uiteindelijk een studie aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam af.
Ganesh
‘Kijk’, legt Nijburg uit, terwijl hij opspringt van zijn houten schoolstoel, ‘men vindt mij een christelijk kunstenaar en noemt dit werk christelijk of juist antichristelijk.’ Hij trekt bubbeltjesplastic van een tekening die tegen de muur van het voormalige klaslokaal staat. Een vel van twee keer anderhalve meter toont in houtskool en pastel de Indiaase Ganesh. Deze hindoegod met olifantkop houdt een gestorven Christus in de armen.
Godslasterlijk
Olifanten kennen rouwrituelen als een maatje sterft, vervolgt Nijburg. ‘Deze dieren hebben een besef van de dood. Op de afbeelding hier rouwt de ene god om de dood van de andere. Sommige familieleden vinden het godslasterlijk. Maar als ik dit niet kan maken en er in het hiernamaals voor op mijn flikker krijg...dan moet dat maar’, zegt Nijburg ferm, terwijl hij in de lach schiet. ‘Het gaat me niet om mensen shockeren. Het is een individuele zoektocht.’
Rituelen
Het raadsel van de tekening is Nijburg zelf nog niet duidelijk. Wel ziet hij een parallel tussen de rituelen in het katholicisme en het hindoeïsme. ‘Ik kocht ooit een houten Ganesh uit India en met het beeld kwam de sitarmuziek op cd. Zo haal je de verschijningsvorm van een cultuur in huis, de buitenkant. De vragen over de binnenkant volgen dan vanzelf.’
‘Je kunt in tekst onderzoeken hoe het hindoeïsme zich verhoudt tot het christendom. Ik doe dat in beeld. En ik vind het een heel mooi idee dat de god Ganesh notie heeft van de dood van een god uit een andere cultuur. Ja, ook uit verlangen naar harmonie. Het christendom was te veel gebaseerd op angst.’
Vermommen
Toch zoekt Nijburg een manier om religie in zijn werk te vermommen. Alleen weet hij nog niet hoe. ‘Ik word soms niet goed van haar prominente aanwezigheid.’ Hij wil de wereld, zoals wel vaker, weer op een andere manier gaan bekijken. Daarbij zet hij zichzelf ‘niet klem’ door bewust motieven te vermijden of te gebruiken. ‘Ik vertrouw op mijn intuïtie. Soms zie ik de bedoeling van mijn werk pas jaren later.’
Dat beschouwers niet altijd interesse hebben in die betekenis van zijn kunst, vindt hij geen probleem. ‘Ik lees ook niks van dichter Gerrit Achterberg als ik er geen ruk aan vind. Het gaat er in de eerste plaats om dat je door iets gegrepen wordt. Soms raakt een gedicht je. Dan lees je het nog eens en pak je er een tweede gedicht bij, en een derde. Langzamerhand wil je weten waar het allemaal over gaat en wat de samenhang is van een oevre.’
Verleid
Daarom vindt Nijburg het zijn taak om de kijker te verleiden. Hij wijst naar een tekening aan de muur. Een naakt meisje met een Japans uiterlijk zit op haar knieën, met de rug naar het lokaal. Het is een bekoorlijk tafereel en populair bij beschouwers. Waarom? ‘Bijen vliegen naar een bloem om haar geur en mooie kleuren. Lichamelijkheid speelt een grote rol. Je wordt verleid door de vorm, de verschijningsvorm van de godheid.’
Filmstills
De creaties van Nijburg lijken soms op scènes uit een verhaal. ‘Ik denk vaak in een tijdslijn en ben dan benieuwd naar wat er voor en na dat gestolde moment komt. Het zijn net filmstills, foto’s van een film.’Een echt verhaal vertelde hij vorig jaar met componist Andries van Rossem. In het Maastrichtse kunstcentrum Intro in situ verzorgde het duo een performance in beeld en geluid.
De bezoekers zaten in een tot bos omgetoverde ruimte. Terwijl Van Rossem op een piano drie kwartier in dialoog ging met Olivier Messiaen’s transcripties van vogelzang, en opnames van echte vogelgeluiden, maakte Nijburg een grote wandtekening van de heilige Franciscus die tot de vogels preekt. Hij werkte, met een cameraatje op zijn voorhoofd, op een wand van één meter vijftig hoog en drie meter lang.
Associatief
Bezoekers konden hem nauwkeurig volgen op een groot projectiescherm. Het was een gesprek tussen Franciscus en een Dodo ‘Ik schreef er ook bij, associatief. Dat doe ik vaker.’ Dit seizoen voeren Van Rossem en Nijburg deze performance uit in het Orgelpark. Op 4 oktober, de sterfdag van Franciscus .
Ongeneeslijk religieus
Nijburg hoopt dat mensen zijn werk mooi vinden, maar ook dat het ze troost. Net zoals een piëta, een voorsteling van Maria met de gestorven Jezus op haar schoot. De dood geeft verdriet, maar de nabijheid van het dode lichaam kan nabestaanden steunen, zegt de kunstenaar. ‘Misschien wel uit een behoefte om de overledene te troosten.’ Stiekem hoopt hij dat beschouwers van zijn werk zich gaan afvragen of religie niet een essentieel onderdeel van het leven is. Nijburg blijkt ongeneeslijk religieus.
Gepubliceerd in Timbres, tijdschrift van het Orgelpark. Najaar 2009.
Trackback link:Zet Javascript aan om een Trackback URL te genereren