’Kerk oorzaak succes PVV’
11 02 10 - 21:32De opmars van de PVV baart velen zorgen. Dat valt onder christenen wel mee, blijkt uit peilingen. Voor hen is ze na het CDA de tweede partij waarop gestemd wordt. Dat komt volgens Huub Oosterhuis vooral door islam-angst. Kan de katholieke kerk onvruchtbaar populisme bestrijden?
De winst van de PVV – feitelijk van Geert Wilders – bij de Europese verkiezingen zegt niet zozeer iets over Europa alswel over Nederland, menen elftalspelers bisschop Gerard de Korte en Huub Oosterhuis. De economische crisis en integratieproblemen in ons land hebben een ’woedende minderheid’ gecreëerd die van zich deed spreken.
Vreemdelingenhaat
De katholieke Oosterhuis – dichter en pastor – is niet onder de indruk van de uitslag. „Het was te verwachten. Wilders is de belichaming van de Nederlandse vreemdelingenhaat en islamangst. Mensen die voorheen op de LPF stemden, kiezen nu voor de PVV.” Hij hoopt dat politiek links is wakker geschud en een verbond sluit. „Als de PvdA bereid is om samen te werken met de SP en GroenLinks, is Wilders zo uitgeschakeld. Deze uitslag is niet onherroepelijk.”
PVV groot
Over welk blok Wilders kan breken, wil Gerard de Korte als bisschop geen uitspraak doen, maar hij vreest vooral voor de stabiliteit van toekomstige coalities nu Nederland massaal de middenpartijen loslaat en de PVV groot maakt. „Als deze coalitie de rit al uitzit.”
Zakkenvullers
Nederland is een onzeker land geworden, meent De Korte. „Persoonlijk zijn we gelukkig maar onderhuids voelen we onbehagen. Er heerst wantrouwen tegen de politieke en economische leiders door de crisis. Ze worden gezien als zakkenvullers.” Dat de PVV de rol van de islam in de Nederlandse samenleving hoog op de agenda heeft, ziet ook hij als een reden voor haar winst.
Heiligschennis
Beide Elftalspelers vinden de hoge score van de PVV in de katholieke provincies Brabant en Limburg opvallend. „Er leven veel gelovigen maar ook randkerkelijken met anti-islamitische gevoelens”, zegt Oosterhuis. „Ze zijn opgevoed met de dogmatische pretenties van de rooms-katholieke theologie. Moslims moest je bestrijden of bekeren. Die verbeeldingswereld loopt door tot in het heden. Ik ben benieuwd hoe de kerk hierop reageert, want ze breekt haar kerkgebouwen liever af dan ze aan een moslimgemeenschap te verkopen. Dat zou heiligschennis zijn.” Een voorbeeld van ’sluipend anti-islamdenken’, vindt hij. „Het aloude nummertje van georganiseerde godsdiensten: andere overtuigingen in de hoek zetten als onwaar.”
Cultuurkerkelijken
„Ik vraag me af of een religieus gestuurde anti-islamhouding de oorzaak is van de PVV’s winst”, reageert De Korte. „De randkerkelijken in het zuiden zijn veelal cultuurkatholieken waarop de kerk maar beperkt invloed heeft. Veel meer kan meespelen dat de leider van de partij uit Limburg komt.”
Overspannen nationalisme
De regio’s waar Wilders veel stemmen won, zijn volgens hem te verschillend om te beweren dat katholieken gevoelig zijn voor zijn standpunten. „Die kan ik vanuit mijn katholiek-sociaal denken moeilijk begrijpen. Zoals dat overspannen nationalisme. Het katholicisme is universeel en kijkt over grenzen heen. Niet dat je geen nationale verbondenheid mag voelen, maar het wij-zij-denken keur ik af.” Het antwoord op de oorzaak vindt hij voer voor politicologen.
Tweede christenpartij
Volgens weekblad Elsevier heeft twintig procent van de protestanten en katholieken op de PVV gestemd; het CDA scoorde dertig procent. Dat zou de PVV tot tweede partij voor christenen maken.
Katholieke voorman
„Iedereen die afwijkt van het gangbare patroon, zoals moslims en homo’s, wordt veroordeeld”, meent Oosterhuis. „Dat zit er diep in bij zowel de katholieken als de protestanten. Maar ook het pleidooi voor begrip en geduld is meegegeven.” Voor hem is het duidelijk dat de kerk dit in hen naar boven moet halen. Daarbij gaat het om oefening in verdraagzaamheid door kennis te nemen van het andere. „Het is de enige hoop die we hebben om inzichten bij te stellen. Maar iemand moet opstaan en zeggen: zo gaan we het doen.” Hij denkt dat bisschop de Korte hiervoor de uitgelezen persoon is. „Een van de weinigen katholieke voormannen in ons land die dat zou kunnen.”
Gewelddadig
Ook is volgens Oosterhuis een rol weggelegd voor andere bisschoppen in Nederland. „Een deel van de regionale bevolking heeft respect voor zo iemand. Hij kan vermanen en mensen aanmoedigen om moskeeën te bezoeken en gesprekken aan te gaan met moslims. Of mensen uitnodigen die vertellen wat de islamitische spirituele traditie inhoudt. En zeggen dat er inderdaad een gewelddadige kant aan het islamitisch denken zit, maar dat die er ook altijd geweest is in het katholieke denken.”
Verlicht
Huub Oosterhuis vertelt dat circa vijftig jongeren van de Amsterdamse Studentenekklesia een moskee bezochten en door verschillende mensen werden voorgelicht over de islam. „Ze hoorden dingen waarvan ze geen flauw benul hadden en hielden er een verlicht gevoel aan over, zeiden ze. Dat kunnen kerken ook doen.”
Sadder and wiser
Het gebeurt al, zegt De Korte. „Ik ben het met Oosterhuis eens dat kennis verspreid moet worden, maar ben ook sadder and wiser. We kunnen deze overdracht idealiseren, veel kennis komt echter niet aan. Zelfs autochtone Nederlanders blijken vaak niet te weten wat Goede Vrijdag of Pinksteren inhoudt. Kennisoverdracht is maar een deel van de oplossing.”
Op lokaal niveau leggen parochies contact met moskeeën. „Dat gaat met Turkse meestal makkelijker dan met Marokkaanse. We spreken met imams, maar zij beheersen vaak het Nederlands niet. De afhankelijkheid van een tolk maakt de communicatie moeizaam.”
Ondanks de grote dogmatische verschillen is De Korte vóór een religieuze dialoog. „We moeten wel, voor de toekomst van onze wereld. Meer dan de helft van de wereldbevolking is christen of moslim.”
Geen gesprek
Ook Oosterhuis denkt dat hechte vriendschap te veel gevraagd is. „We hebben een nieuw concept nodig van integratie. Die flauwekul van Wilders en Verdonk dat moslims verplicht een hand moeten geven en Nederlands horen te spreken. In New York leven duizenden Chinese Amerikanen die helemaal geen Engels spreken, zonder problemen. Binnen de katholieke kerk hangen mensen de Romeinse theologie en liturgie aan. Tussen hen en de rooms-katholieken met een andere visie en beleving, bestaat geen gesprek. Durven we dan aan moslims te vragen met ons te praten en te leven?”
Deze aflevering van het Theologisch Elftal is 10 juni gepubliceerd in Trouw en op Trouws Religie & Filosofie
Trackback link:Zet Javascript aan om een Trackback URL te genereren